Do theastais P45 agus P60

Réamhrá

Ag deireadh gach bliana tugann d’fhostóir do P60 duit agus má chríochnaíonn d’fhostaíocht, caithfidh d'fhostóir do P45 a thabhairt duit. Tá sonraí do phá istigh chomh maith leis an cháin, ÁSPC agus Muirear Shóisialta Uilíoch asbhainte ag d'fhostóir go dtí sin agus íoctha leis na gCoimisinéirí Ioncaim. Is doiciméid thábhachtacha iad, go háirithe toisc is taifid do ranníocaíochtaí ÁSPC iad.

Má athraíonn tú do phost, caithfidh tú d'Uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí (UPSP) a insint do d'fhostóir nua toisc go gcinntíonn sé do chuid ranníocaíochtaí árachais shóisialta taifeadta agus go bhfuil do theidlíocht do shochair cosanta don todhchaí.

Rialacha

Más fostaí tú, asbhaineann d'fhostóir do chuid ranníocaíochtaí árachais shóisialta agus bailíonn na Coimisinéirí Ioncaim iad. Déantar taifead ar na ranníocaíochtaí atá íoctha agat a sheoladh ansin chuig an Roinn Coimirce Sóisialaí. Murar íocadh do chuid ranníocaíochtaí árachais shóisialta d'fhéadfá do theidlíocht do shochar leasa shóisialta a chailleadh nó d'fhéadfadh méid do phinsin a bheith laghdaithe.

Má tá tú tar éis oibriú i dtír eile, d'fhéadfadh do thaifead árachais shóisialta sa tír sin cuidiú leat cáiliú do shochair in Éirinn. Léigh níos mó faoi aistriú go hÉirinn agus do chuid teidlíochtaí slándála sóisialaí anseo.

Dualgais ÁSPC an fhostóra

Tá d'fhostóir freagrach as an ranníocaíocht árachais shóisialta a asbhaint ó do phá agus í a íoc mar aon le ranníocaíocht an fhostóra leis na Coimisinéirí Ioncaim. Bíonn an asbhaint scríofa ar do dhuillín pá. Mura bhfuil an méid íoctha leis na Coimisinéirí Ioncaim ceart tá freagracht ar an bhfostóir an t-easnamh seo a dhéanamh suas. Coinníonn d'fhostóir taifead ar na ranníocaíochtaí árachais a dhéanann tú agus tá dualgas air/uirthi P60 a thabhairt duit ag deireadh gach bliana agus P45 má fhágann tú an fhostaíocht.

P45: Má fhágann tú d'fhostaíocht caithfidh d'fhostóir P45 (pdf) a thabhairt duit. Seo ráiteas ar do phá agus ar an gcáin, Muirear Shóisialta Uilíoch (MSU) agus ÁSPC asbhainte ag d'fhostóir go dtí sin. Is doiciméad an-tábhachtach atá ann agus tá sé ag teastáil:

  • Má tá tú ag athrú poist - le tabhairt do d'fhostóir nua chun íocaíocht ar cháin éigeandála a sheachaint
  • Má tá tú dífhostaithe - chun aisíoc cánach a éileamh, chun sochair leasa shóisialta a éileamh

Mura dtugann d'fhostóir P45 duit ba chóir duit é a iarraidh.

P60: Ag deireadh gach bliana cánach caithfidh d'fhostóir P60 (pdf) a thabhairt duit atá mar ráiteas ar do phá agus den cháin, MSU agus ÁSPC a rinne d'fhostóir a asbhaint le linn na bliana. Is taifead d’asbhaintí Cáin Mhaoine Áitiúil (CMÁ) (má roghnaíonn tú CMÁ asbhainte as do phá). Is doiciméad tábhachtach atá ann. Más gá duit sochar a éileamh, seolann tú cóip chuig an Roinn Coimirce Sóisialaí mar fhianaise go bhfuil ranníocaíochtaí ÁSPC íoctha agat.

Teip an fhostóra maidir le dualgais ÁSPC

Mura dtugann d'fhostóir P60 ná P45 duit, b'fhéidir nár chláraigh sé/sí thú le haghaidh ÁSPC. D'fhéadfadh sé go raibh tú cláraithe ach nár íoc d'fhostóir na ranníocaíochtaí ÁSPC atá dlite nó nár íocadh an méid ceart. Faoin Acht Leasa Shóisialaigh (Comhdhlúthú) 1993 tá dualgas ar an bhfostóir gach fostaí a chlárú le haghaidh ÁSPC, na ranníocaíochtaí cearta a íoc, taifid chruinne a choimeád do na fostaithe ar fad agus na taifid seo a thaispeáint nuair a iarrann na cigirí leasa shóisialaigh iad. Tá pionóis, ionchúiseamh nó an dá cheann i gceist má mura ndéantar é sin.

Is é ról na gcigirí leasa shóisialaigh sa Roinn Coimirce Sóisialaí ná a cinntiú go bhfuil fostóirí ag comhlíonadh a ndualgas maidir le ÁSPC. Déanann siad cigireacht ar áitribh a chomhlíonadh, taifid fostaíochta na bhfostaithe a scrúdú agus fostóirí a chur faoi agallamh. D'fhéadfadh gur gnáthamh a bheadh i gceist le cigireacht nó d'fhéadfaí é a chomhlíonadh maidir le cás áirithe ina bhfuil iniúchadh riachtanach.

Féinfhostaithe

Má tá tú féinfhostaithe, tá freagracht ort féin do chuid ranníocaíochtaí árachais shóisialta a íoc. Ós rud é nach bhfuil tú fostaithe, ní hé an duine lena bhfuil tú ag obair d'fhostóir agus dá réir níl sé/sí freagrach as do chuid ranníocaíochtaí árachais shóisialta a íoc. Tá critéir sa Chód Cleachtais maidir le Stádas Fostaíochta nó Féinfhostaíochta Daoine a Chinntiú (pdf) is féidir a úsáid féachaint an bhfuil duine fostaithe nó féinfhostaithe. Déanann Rannóg Scóip na Roinne Coimirce Sóisialaí an cinneadh mura bhfuil sé soiléir cibé an fostaithe nó féinfhostaithe atá tú.

Conas iarratas a dhéanamh

Tá ceart agat de réir dlí an taifead atá coinnithe ag d'fhostóir ar do chuid ranníocaíochtaí ÁSPC a fheiceáil. Is féidir leat iarraidh ar d'fhostóir chomh maith ráiteas a thabhairt duit uair gach trí mhí maidir le do chuid ranníocaíochtaí ÁSPC. (Bíonn se seo scríofa go hiondúil mar asbhaint ar do dhuillín pá.)

Is féidir leat teagmháil a dhéanamh chomh maith le Rannóg na dTaifead sa Roinn Coimirce Sóisialaí chun do thaifead ÁSPC a sheiceáil. D’fhonn do thaifead árachais shóisialaigh a sheiceáil, beidh do Uimhir Phearsanta Seirbhíse Poiblí de dhíth ort. Is uimhir shainiúil aitheantais í seo atá de dhíth ort le linn duit a bheith ag déileáil le gníomhaireachtaí stáit.

P45: Mura dtugtar P45 duit nuair a fhágann tú do phost ba chóir duit ceann a iarraidh ar d'fhostóir. Mura soláthraíonn an fostóir é seo ba chóir duit teagmháil a dhéanamh le d'oifig cánach. Déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim teagmháil leis an bhfostóir agus aimseoidh siad do P45 duit. Caithfidh sé go seolfar duit i gcruachóip. Má tá post nua tosaithe agat, déanfaidh na Coimisinéirí Ioncaim deimhniú creidmheasanna cánach nua a sheoladh chugat ionas nach mbeidh ort cáin éigeandála a íoc i do phost nua. Murar tugadh do P45 duit agus go gceapann tú nár íocadh do chuid ranníocaíochtaí ÁSPC ba chóir duit é seo a chur in iúl do do chigire leasa shóisialaigh trí theagmháil a dhéanamh le d'oifig áitiúil leasa shóisialaigh nó ionad Intreo.

P60: Mura dtugann d'fhostóir P60 duit ag deireadh gach bliana ba chóir duit teagmháil a dhéanamh le d'oifig chánach. Is féidir na Coimisinéirí Ioncaim dul i dteagmháil le d’fhostóir chun do P60 a fháil. Ní féidir ach amháin fostóir P60 a eisiúint. D’fhéadfadh go seolfar é chugat i bhformáid leictreonach nó i gcruachóip. Áfach, is féidir na Coimisinéirí Ioncaim sonraí phá agus cáin curtha ar ais ag d’fhostóir le haghaidh na bliana atá i gceist a thabhairt duit, mar tá siad comhdaithe ag na gCoimisnéirí Ioncaim

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas


Déan teagmháil le d'oifig cánach.
Page edited: 16 August 2017