Cearta fostaíochta fostaithe páirtaimseartha

Réamhrá

Cuireadh an tAcht Um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha) 2001 i bhfeidhm ar on 20ú Nollaig 2001. Tá sé mar aidhm ag an Acht seo:

  • A chinntiú nach gcaitear le fostaí páirtaimseartha ar bhealach nach bhfuil cothrom ó thaobh coinníollacha fostaíochta de le fostaí lánaimseartha inchurtha leis/léi.
  • A chinntiú go bhfeidhmíonn reachtaíocht um chosaint fostaithe i gcás fostaithe páirtaimseartha sa chaoi chéanna agus a fheidhmíonn sí i gcás fostaithe lánaimseartha. Baineann coinníollacha cáilithe ar bith sa reachtaíocht (taobh amuigh de theorainneacha maidir le huaireanta) a fheidhmíonn i gcás fostaí lánaimseartha, le fostaí páirtaimseartha chomh maith.
  • Caighdeán na hoibre páirtaimseartha a fheabhsú
  • Forbairt obair pháirtaimseartha ar bhonn deonach agus socruithe solúbtha maidir le huaireanta oibre a éascú ar bhealach a chuireann riachtanais fostóirí agus fostaithe araon san áireamh.

Cuireann an tAcht deireadh leis an gcoinníoll gur cheart d'fhostaí páirtaimseartha a bheith fostaithe ag an bhfostóir ar bhonn leanúnach le haghaidh ar a laghad 13 seachtainí agus ag obair ar feadh ar a laghad 8 uaire sa tseachtain go hiondúil. Tá an coinníoll i dtaobh áireamh seirbhíse leanúnach de réir, mar shampla, achtanna um dhífhostú éagórach agus iomarcaíocht, fós i bhfeidhm, áfach. Is é sin le rá go mbeidh ar fhostaí páirtaimseartha seirbhís leanúnach de 12 mhí a bheith aige/aici lena f(h)ostóir ó thús fhostaíocht an fhostaí.

Tá teidlíocht an fhostaí páirtaimseartha i gcomhréir le teidlíocht an fhostaí lánaimseartha.

Rialacha

Cúinsí inar féidir fostaí páirtaimseartha a chur i gcomparáid le fostaí lánaimseartha

Is féidir fostaí páirtaimseartha a chur i gcomparáid le fostaí lánaimseartha:

  • Nuair a dhéanann an fostaí páirtaimseartha an obair chéanna leis an bhfostaí lánaimseartha faoi na coinníollacha céanna, nó faoi choinníollacha cosúla. (nó sa chás go bhfuil an bheirt fhostaí inmhalartaithe maidir leis an obair).
  • Nuair atá an obair a dhéanann duine de na fostaithe díreach mar a chéile leis an obair a dhéanann an fostaí eile, nó cosúil leis. Chomh maith leis sin, bíonn difríochtaí ar bith idir an obair féin, nó na coinníollacha faoina ndéanann gach oibrí an obair, gan mórthábhacht maidir leis an obair ina iomláine nó tarlaíonn na difríochtaí go hannamh agus mar gheall ar sin tá siad gan tábhacht.

agus

  • Nuair a bhaineann an luach céanna, nó luach níos airde, leis an obair a dhéanann an fostaí páirtaimseartha i gcomparáid leis an obair a dhéanann an fostaí eile sa chás.

Ní féidir le hoibrí gníomhaireachta páirtaimseartha é/í féin a chur i gcomparáid ach le hoibrí lánaimseartha fostaithe mar oibrí gníomhaireachta inchurtha leis/léi. Sa chaoi chéanna, ní féidir le fostaí páirtaimseartha, nach oibrí gníomhaireachta é/í, é/í féin a chur i gcomparáid le hoibrí gníomhaireachta lánaimseartha.

Cúinsí inar féidir caitheamh hoibrí páirtaimseartha ar bhealach is lú fabhar ná le hoibrí lánaimseartha

Is féidir caitheamh le fostaí páirtaimseartha ar bhealach is lú fabhar ná le fostaí lánaimseartha inchurtha leis/léi nuair is féidir an caitheamh sin a chosaint in dhá chúinse:

  • Nuair is féidir údar maith a lua leis an gcaitheamh neamhchothrom sin "ar bhonn oibiachtúil "
  • Pinsin

"Fáthanna oibiachtúla" le caitheamh ar bhealach is lú fabhar?

Tá "fáthanna oibiachtúla" chun caitheamh le hoibrí páirtaimseartha i mbealach is lú fabhar le fostaí lánaimseartha incurtha leis/léi bunaithe ar chúrsaí nach bhfuil baint acu le stádas an fhostaí mar fostaí páirtaimseartha. Tarlaíonn sé seo nuair is gá caitheamh leis/léi mar sin chun aidhm dlisteanach an fhostóra a bhaint amach.

Mar sin féin, tá forais oibiachtúla maidir le cóir is lú fabhar d'fhostaí páirtaimseartha nach mbreathnófaí orthu mar fhorais oibiachtúla maidir le fostaí ócáideach páirtaimseartha. (Fostaithe ócáideacha is ea na daoine siúd le níos lú ná 13 seachtain seirbhíse nach bhfuil i bhfostaíocht rialta nó shéasúrach nó atá ócáideach bunaithe ar chomhaontú comhchoiteann den chineál sin.)

Pinsin

Is féidir caitheamh le fostaí páirtaimseartha a oibríonn níos lú ná 20 % de na gnáthuaireanta a oibríonn fostaí lánaimseartha incurtha leis/léi, ar bhealach nach bhfuil cothrom leis an bhfostaí lánaimseartha, maidir le scéim nó socrú pinsin. Ní chuireann an fhoráil seo cosc ar chomhaontú idir fostóir agus fostaí páirtaimseartha a cheadaíonn don fhostaí páirtaimseartha na buntáistí céanna le fostaí lánaimseartha inchurtha leis/léi a fháil.

Oibrithe páirtaimseartha agus ragobair

Bíonn oibrithe páirtaimseartha i dteideal ragoibre má fhaigheann an fostaí lánaimseartha inchurtha leis/léi íocaíocht tar éis do/di a (h)uasmhéid uaireanta sa tseachtain a dhéanamh.

Chun ragobair a éileamh mar sin féin, is féidir le d'fhostóir a chinneadh go gcaithfidh fostaithe páirtaimseartha an líon céanna uaireanta a oibriú agus a oibríonn fostaí lánaimseartha, sular féidir leat ragobair a éileamh. (I mbeagán focal, más gá d'fhostaithe lánaimseartha seachtain 39 uair a oibriú sula n-íoctar ráta pá ragoibre, is féidir le d'fhostóir a shonrú go gcaithfidh fostaithe páirtaimseartha an líon céanna uaireanta a oibriú. Sa chás seo, má oibríonn tú 20 uair in aghaidh na seachtaine, caithfear uaireanta ar bith a oibrítear idir 20 agus 39 uair a íoc ag an gnáthráta.

Ní dochar a mheabhrú chomh maith, nach bhfuil dualgas de réir an dlí ar fhostóirí, rátaí níos airde a íoc le fostaithe (i., 'am dúbailte') ar ragobair atá comhlánaithe. Mar sin féin, caithfidh tú do ghnáthráta pá ragoibre a fháil ar a laghad.

An mbíonn ar fhostóir rochtain d'obair pháirtaimseartha a chur ar fáil dá f(h)ostaithe?

Níl dualgas ar fhostóir rochtain ar obair pháirtaimseartha a sholáthar dá f(h)ostaithe. Díríonn an Cód Cleachtais maidir le Rochtain ar Obair Pháirtaimseartha ar fhostóirí agus fostaithe a spreagadh le smaoineamh faoi obair pháirtaimseartha, agus treoir a sholáthar ar nósanna imeachta chun rochtain ar obair pháirtaimseartha a fheabhsú d'fhostaithe gur mian leo oibriú go páirtaimseartha.

Fostóirí ag cur pionóis ar fhostaithe páirtaimseartha

Cuirtear cosc ar fhostóir pionós a ghearradh ar fhostaí páirtaimseartha mar gheall:

  • Gur bhain an fostaí amach a c(h)eart caitheamh cothrom le fostaí lánaimseartha atá inchurtha leis/léi maidir le coinníollacha oibre a fháil ón fhostóir, nó go bhfuil an fostaí chun an ceart sin a bhaint amach.
  • Gur chuir an fostaí, le hintinn mhaith, agus ar bhealach dlithiúil, i gcoinne gnímh nach bhfuil dleathach de réir an Acht Um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha)
  • Gur dhiúltaigh an fostaí le hiarratas ón bhfostóir athrú ó obair lánaimseartha go hobair páirtaimseartha nó vice versa.

  • Gur thug an fostaí fianaise in imeachtaí faoin Acht Um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha), nó gur thug sé/sí fógra go mbeadh sé/sí ag déanamh a leithéid nó ag déanamh aon rud eile a dhéantar tagairt dó sna pointí thuasluaite.

Pionós: Breathnófar ar na gníomhartha seo a leanas mar phionós ar an bhfostaí:

  • Briseadh an fhostaí as a p(h)ost
  • Athrú míbhuntáisteach i gcoinníollacha oibre an fhostaí
  • Má caitear go míchothrom leis an bhfostaí, rogha le haghaidh iomarcaíochta san áireamh
  • Gníomh eile ar bith atá díobhálach d’fhostaíocht an oibrithe.

Glacfar leis nár chuir fostóir pionós ar fhostaí páirtaimseartha i gcúinsí áirithe. Mar shampla, iarratas ón bhfostóir go n-athródh an fostaí ó obair lánaimseartha go hobair páirtaimseartha (nó vice versa) nuair a chomhlíontar na coinníollacha seo a leanas:

  • Ní mór don fhostóir fáthanna substaintiúla a bheith aige ní hamháin chun an t-iarratas a dhéanamh ach chun gníomh a dhéanamh tar éis don fhostaí athrú ó obair lánaimseartha go hobair páirtaimseartha a dhiúltú.
  • Is de réir conradh fostaíochta an fhostaí agus de réir forálacha reachtaíochta maidir le cearta fostaíochta a dhéantar an gníomh a dhéantar.

Cosaint ar phionóis: má bhristear fostaí, a bhfuil níos lú ná bliain de sheirbhís aige/aici, as a p(h)ost de réir chiall na hAchtanna um Dhífhostú Éagórach 1973 go 2007 d'fhéadfadh sé/sí an cás a chur faoi bhráid an Choimisinéara Um Chearta faoin Acht seo.

Conas iarratas a dhéanamh

Is féidir le Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre éisteacht le gearáin, aighnis nó casaoidí maidir le sárú cearta fostaíochta faoi reachtaíocht áirithe. Sula ndéanann tú iarratas go n-éistfear le do ghearán, ní foláir duit d'fhostóir a chur ar an eolas go bhfuil sé ar intinn agat dul i dteagmháil leis an Coimisiún um Chaidreamh san Áit Oibre. Sa chás go bhfuil cearta dlí i gceist, ba cheart duit iarracht a dhéanamh teacht ar réiteach go háitiúil sula gcuireann tú an cás faoi bhráid an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre. Is féidir leat iarratas a dhéanamh maidir le sárú an Achta Um Chosaint Fostaithe (Obair Pháirtaimseartha) 2001 tríd an fhoirm ghearáin ar líne a úsáid á fáil ar workplacerelations.ie. Ní mór duit gearán a dhéanamh laistigh de 6 mhí. Is féidir síneadh ama 6 mhí eile a thabhairt duit ach ní dhéanfar é sin mura bhfuil cúinsí réasúnacha ann a chuir cosc ort an gearán a dhéanamh laistigh den gnáth-thréimhse ama.

Tá tuilleadh eolais ar fáil sa treoirleabhar faoi reachtaíocht um chosaint fostaithe (pdf) nó ón tSeirbhís Fhaisnéise agus Custaiméara an Choimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre – féach ‘Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas’ thíos.

Cá háit a ndéanfaidh mé iarratas

Coimisiúin um Chaidreamh san Áit Oibre

Seirbhíse Faisnéise agus Custaiméara
Bóthar Uí Bhriain
Ceatharlach
Éire
R93 W7W2

Uaireanta Oscailte:Luan go hAoine 9.30rn go 5in
Teil: (059) 917 8990
Lóghlao: 1890 80 80 90
Láithreán Gréasáin: https://www.workplacerelations.ie/en/

Page edited: 29 October 2015